عاشورا در غرب گیلان

در قسمت غرب گيلان تعزيه نامه ها يا نسخه هاي تركي نيز مورد استفاده قرار مي گيرد و به طور كلي در قسمت غرب و حوزه تالش تعزيه خواني به نسبت ساير قسمتهاي گيلان رواج كمتري دارد. صاحبان نقشها در يك گروه تعزيه خواني مثل هر جاي ديگر عبارتند از امام خوان، زنانه خوان، شهادت خوان، علي اكبر خوان، شمر خوان و وردست مخالف يا تخت خوان.
بچه ها تا حدود دوازده سيزده سالگي بچه خوان به شمار مي آيند، از آن پس اگر صداي خوشي داشته باشند علي اكبر خوان و سپس شهادت خوان و در سنين بالا امام خوان مي شوند، در غير اين صورت بچه خوان، وردست مخالف خوان مي شود و پس از آن اگر صداي پرطنين، خشن و پرهيجان و رسائي داشته باشد، شمر خوان و گرنه تخت خوان مي شود كه در نقش يزيد، ابن سعد و غيره ظاهر مي شود.
سرپرست گروه تعزيه خوان «ميرزا» ناميده مي شود و بايد از تعزيه خوانان با تجربه و كارآزموده باشد. ميرزا، تعزيه گردان هم هست، نقش افراد را او تعيين مي كند، و اگر نسخه خوان يا ايفاگر نقشي را كم داشته باشد، پيش از شروع برنامه تعزيه در تدارك يافتن و جبران كمبودها و تكميل افراد گروه برمي آيد.
بستن قرارداد براي برگزاري مجالس و تنظيم برنامه ها از وظايف ميرزاست. تقسيم پولي كه بنا به قرار داد به گروه داده مي شود و يا از طريق دور زدن حاصل مي گردد، قرار مشخصي دارد كه به«بنچه» موسوم است، و بر مبناي قران(ريال) مي باشد. به اين ترتيب كه هر نسخه خوان بنا به قراري كه با ميرزا داشته است. سهم معيني دارد.
معمولاً بيشترين سهم از آن ميرزا و سپس شهادت خوان و شمر خوان، و كمترين سهم از آن بچه خوان است، در صورتي كه اگر بچه خوان، بخصوص صداي خوبي داشته باشد، موجب ارج و اعتبار گروه مي شود. يكي از تعزيه خوانان قديمي گيلان مي گفت«بچه خوان شمشير تعزيه خوان است» و اگر سهم كم مي برد به خاطر اين است كه مسئوليتي در اداره زندگي ندارد.
برخي تعزيه خوانان خوب ممكن است خارج از اين قرار بنچه، با مقدار پول ثابتي قرار داد ببندند. گروههاي زنانه گاهي براي مجلس خودشان قبض و به اصطلاح«يارمه» مي فروختند. در روزهاي دهه اول محرم تعزيه هاي معيني اجرا مي شود كه ترتيب آنها تقريباً متناسب با ترتيب زماني وقايع قبل از عاشورا است. مانند، مسلم، طفلان، حر، علي اكبر و قاسم، روز عاشورا هم ويژه تعزيه حضرت امام حسين(ع) است و در غير از ماه محرم مجالس برحسب نظر و يا نذر بانيان و مجريان آن اجرا مي شود، جز در روز بيست و يكم ماه رمضان كه اگر در جائي تعزيه خواني داشته باشند، حتماً مجلس شهادت حضرت علي(ع) خواهد بود.
در گيلان علاوه بر تعزيه هائي كه در ساير نقاط ايران اجرا مي شود، چند تعزيه خاص هم وجود دارد. از جمله مجلس تعزيه حضرت شاهزاده ابراهيم، كه بقعه و بارگاهش در قسمتهاي كوهستاني شفت قرار دارد و مجلس تعزيه حضرت سيد جلال الدين اشرف كه مزارش در آستانه اشرفيه، مهمترين زيارتگاه مردم گيلان است. آقاي صمصام، از تعزيه خوانهاي مشهور گيلان، كه بسياري از مطالب از زبان ايشان نقل شده و يا به تاييد ايشان رسيده است مي گفت مجلس تعزيه حضرت سيد جلال الدين اشرف تشريفات و مقدمات بسيار لازم دارد و در حدود صد نفر تعزيه خوان و سياهي لشگر مي خواهد.
منبع: خبرگزاري فارس