رونق تولید ملی | پنج‌شنبه، ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸

گیلکی،گویشی که می میرد ... - نمایش محتوای خبر

 

 

گیلکی،گویشی که می میرد ...

شناسه : 182286845

گویش گیلکی

درآستانه ی نابودی بودن این روزها یکی از ویژگی های گویش گیلکی است. گویشی که به عقیده ی زبان شناسان، شاخه ای از پهلوی اشکانی محسوب می شود. این گویش، اگر چه هنوز هم بین گیلک ها، یعنی قومی که در بخش های وسیعی از شمال ایران (گیلان، شرق مازندران، شمال استان تهران و استان قزوین) زندگی می کنند رایج است، اما بررسی ها نشان می دهد، زنگ خطر نابودی آن، مدت هاست که شنیده می شود.
براساس بررسی ها، ناخوش آیند دانستن آموزش گویش گیلکی به کودکان،از سوی پدر و مادرها و در نتیجه، کندشدن فرآیند طبیعی آموزش این گویش، مهم ترین علت مرگ تدریجی گیلکی است.
این عامل، با کاهش دانسته های واژگانی  گیلک زبان ها، از یک سو باعث اختلال درفرآیند زایش واژگانی و دستوری گیلکی می شود و از سوی دیگربا تشدید دو زبانه شدن گویش گیلکی واستفاده اجباری گیلک ها از واژگان فارسی در گفتگوهای شان، فرآیند مرگ تدریجی گیلکی را شتاب می دهد.
البته نباید فراموش کرد بی اعتنایی سامانه های آموزشی گیلان به گویش گیلکی و خالی بودن جای این گویش فراگیر گیلان، در فرآیند آموزشی دانشگاه ها هم دراین امر نقش  آفرینی می کند.
سهیلا اصحابی که اهل و ساکن رشت است زن جوانی است که کودکی 2 ساله دارد. وی درگفتگو با خبرنگارما با ابراز تعجب از این پرسش که چرا به کودکت گیلکی یاد نمی دهی گفت: گیلکی گویشی محلی است و کاربردی ندارد، ازسوی دیگر این روزها کسی به فرزندش گیلکی یاد نمی دهد، چرا باید با آموختن گیلکی به کودکم او را ازدیگرکودکان متمایز کنم و باعث خجالتش شوم!.
علی اکبرپور یک شهروند لاهیجانی هم در گفتگو با خبرنگار ما با اذعان به اینکه گویش گیلکی، ازارکان هویت مردم گیلان است گفت: با این وجود ازآنجا که مردم، گیلکی حرف زدن درمحافل رسمی را خجالت آور و نادرست می پندارند، به کودکم گیلکی یاد نمی دهم.
وی معتقد است گیلکی حرف زدن باعث لهجه دارشدن فارسی کودک 3 ساله اش خواهد شد ازاین رو ترجیح می دهد کودکش فارسی یاد بگیرد.
مریم میرزاده دختر21 ساله ای که اهل وساکن صومعه سراست وهم اکنون در یکی از دانشگاه های رشت مشغول به تحصیل است هم در گفتگو با خبرنگار ما گفت: در دانشگاه، دختران و پسران گیلانی، حتی در جمع های خودمانی هم از گیلکی حرف زدن ابا دارند و آن را به اصطلاح امروزی ها نشانه ی" بی کلاس بودن" می دانند.
وی گفت: با اینکه ازکودکی فارسی حرف زده ام اما گیلکی را بطورکامل می فهمم وتا حدود زیادی هم می توانم به این گویش حرف بزنم اما چون لهجه ی فارسی دارم و به واژگان گیلکی تسلط کامل ندارم، گیلکی ام خنده دار و تا حد زیادی، آمیخته با فارسی است.
محمد بشرا از گیلان پژوهان و مردم شناسان گیلانی در گفتگو با خبرنگار ما با تاکید براینکه در گیلان، از زمان ارباب رعیتی، بزرگان و تحصیل کردگان، گیلکی حرف زدن را ناپسند و نامطلوب می دانستند گفت: تاریخ نشان می دهد اربابان گیلانی در گذشته ها، وقتی می خواستند تسلط و برتری شان را به رعیت ها نشان دهند با آنها فارسی حرف می زدند وبه فارسی حرف زدنشان، تفاخر و گویش گیلکی را به شیوه های گوناگون تحقیرمی کردند.
وی افزود:با گسترش مدارس جدید ونیز افزایش تعداد دانش آموختگان گیلانی که در خارج از کشور درس خوانده بودند، برخورد اینگونه با گویش گیلکی از اربابان به تحصیل کردگان هم راه یافت و کم کم فارسی حرف زدن، نشانه ی تفاخر و گیلکی گفتن، مایه ی خجالت جلوه داده شد.

این استاد ادبیات گیلکی که تاکنون هشت اثراز وی با موضوعات گوناگون فرهنگ گیلان چاپ شده است، در ادامه با تاکید براینکه هرچه به زمان معاصر نزدیک می شویم، ناپسند دانستن حرف زدن به گویش گیلکی، نزد گیلانیان بیشترمی شود گفت: امروزه حتی در دورافتاده ترین روستاهای گیلان هم پدر و مادرها اصرار دارند به فرزندان شان فارسی بیآموزند واین کار را در بهتر شدن آینده ی فرزندشان موثرمی دانند.

وی می گوید: امروزه کاربه جایی رسیده است که اگر کودکی، چه در شهر و چه در روستا، به گویش گیلکی تکلم کند، اعجاب اطرافیان را برمی انگیزد.

این شاعر و نویسنده گیلکی زبان درادامه با تاکید براینکه دربسیاری از موارد، گیلانی ها، فارسی حرف زدن را نشانه ی پیشرفت و شهری بودن و گیلکی حرف زدن را نشانه ی عقب افتادگی و روستایی بودن می دانند گفت: حافظه تاریخی گیلانی ها درخصوص نامطلوب بودن گویش شیرین گیلکی با سخت گیری های پهلوی اول و نیز سیاست های موذیانه ی پسرش برای نابودی گویش های محلی از جمله گیلکی تشدید شده است.

محمد بشرا معتقد است: درزمان رضا شاه،تکلم به گویش گیلکی، همانند دیگرگویش های محلی، در مدارس ممنوع شد، چرا که دولتی ها فکرمی کردند با رواج گویش های محلی، مردم مناطق مختلف ایران، استقلال زبانی شان را حفظ  می کنند و در پی آن ممکن است به فکراستقلال سیاسی باشند. وی افزود: سیاست موذیانه ی رژیم پهلوی برای رواج لطیفه های سبک و سطح پایین، درخصوص گیلک زبان ها و نیزآذری زبان ها،راهبردی برای تحقیر رشادت های این دوقوم دلاور، در سال های مشروطه و نیز ایستادگی های آن ها درمقابل رضا شاه بود و رژیم پهلوی تلاش می کرد با این راهبرد دون اندیشانه، فرهنگ گیلان از جمله گویش محلی آن را به سخره بگیرد و از تکرار تجربه تاریخی اش بپرهیزد.

این گیلان شناس در ادامه با تاکید براینکه نامطلوب شدن گیلکی حرف زدن باعث پرهیز پدر و مادرها ازآموختن این گویش به فرزندان شان و در نتیجه فراموش شدن تدریجی واژگان این گویش می شود گفت: گویشی که لغاتش فراموش شود چاره ای جز مرگ ندارد.
دکتر فیروز فاضلی استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان هم درگفتگو با خبرنگار ما با تاکید بر اینکه گیلکی حرف زدن درگیلان به ویژه برای جوانان، آنچنان مطلوب و پسندیده نیست گفت: نگاه لوده و مضحک سینمای ایران و برخی برنامه های رادیو و تلویزیون به گویش گیلکی در پایین آمدن تشخص عمومی این گویش و در نتیجه کاهش استقبال عمومی از این گویش بسیار موثر بوده است.
این استاد گیلانی دانشگاه گیلان با تاکید براینکه سیاست غلط سینمای ایران درخصوص منکوب کردن گویش گیلکی، این گویش اصیل و با سابقه ی شمال ایران را نزد دیگرایرانیان هم تخریب کرده است گفت: در بسیاری از فیلم های سینمایی، چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی، شخصیت هایی چون قهوه چی، راننده، گارسن، دهاتی، بی سواد و نظایرآن که عامل اصلی لودگی و خنده، درساختار فیلم هم محسوب می شوند از گیلک زبانان انتخاب شده اند. وی افزود: این امر در برخی موارد در برنامه های رادیو و تلویزیون هم مشاهده می شود. 
این استاد دانشگاه هم همانند محمد بشرا معتقد است اصرار گیلانی ها برای گیلکی نیآموختن به فرزندان شان، به علت حقارت آور دانستن آن، باعث کندی فرآیند طبیعی آموزش این گویش و در نتیجه، از دست رفتن واژگان اصیل و ساختار دستوری اش می شود و با ایجاد مشکل دو زبانه ( فارسی- گیلکی ) شدن واژگان گویش گیلکی و تغییر ساختار دستوری آن، ضربه ی مهلکی به این گویش تاریخی وارد می کند.
فریدون نوزاد نویسنده ی واژه نامه گیلکی "گیله گب" هم درگفتگو با خبرنگار ما دو زبانه شدن گویش گیلکی را ناشی از ناآشنایی گیلانی های معاصر با واژگان اصیل این گویش می داند و معتقد است: چون فرآیند آموزش گیلکی در گیلان، تقریبا متوقف شده است، بیشتر گیلانی ها گیلکی را خارج از خانه و معمولا از گروه هم سالان که اطلاعات زبانی محدودی دارند یاد می گیرند وآنچه که می آموزند آمیخته ای از واژگان گیلکی و فارسی است.
این لغت شناس گیلانی می گوید: گویش گیلکی بیش از 9 هزار لغت مفرده دارد اما اطلاعات عمومی مردم درخصوص این واژگان بسیارمحدود است وآنان درمحاورات روزمره، زمانی که می خواهند گیلکی حرف بزنند به ناچار نادانسته های گیلکی شان را با واژگان فارسی جایگزین می کنند وگاه حتی از لغات دیگر زبان ها به ویژه انگلیسی کمک می گیرند و دست آخر آنچه که بعنوان گیلکی می گویند،آمیخته ای ناهمگون وبد آهنگ از لغات فارسی- گیلکی است که ساختار دستوری مغشوشی هم دارد.
و اما دکتر ایرج شاکرنیا  دکترای روانشناسی در گفتگو با خبرنگار ما در پاسخ به این سوال که چرا بیشتر گیلانی ها از آموختن گیلکی به فرزندان شان ابا  دارند و درمحافل عمومی و رسمی ترجیح می دهند فارسی صحبت کنند گفت: انسان ها به طور طبیعی می خواهند خود را موجه و مطلوب نشان دهند و چون بهره گیری از کلام فاخر و همه پسند در این زمینه بسیار موثراست، پدر و مادرهای گیلانی دوست ندارند به کودکان شان گویشی را بیآموزند که می تواند مایه ی دست انداختن فرزندان شان شود.
این روانشناس معتقد است: به هر علتی نگاه عمومی به گیلکی، نگاهی مثبت نیست تا جایی که در بیشتر موارد گویش ور، از تکلم به گیلکی احساس حقارت می کند و ممکن است در محافل عمومی و رسمی اعتماد به نفسش را از دست دهد، از این رو از تمایلش به گیلکی حرف زدن کاسته می شود.
واما بررسی هانشان می دهد بی اعتنایی سامانه های آموزشی، به آموزش گویش های محلی و خالی بودن جای این گویش ها در بین رشته های دانشگاهی از دیگرعوامل اضمحلال تدریجی آن هاست.
دکترمحمد کاظم یوسف پور دکترای زبان وادبیات فارسی و استاد یار دانشگاه گیلان درگفتگو با خبرنگار ما با پذیرفتن این موضوع که دانشگاه گیلان به عنوان مهم ترین دانشگاه استان گیلکی زبان ها، رشته ی تخصصی گویش گیلکی ندارد گفت:در حالیکه دانشگاه گیلان می تواند هم دررشته ی زبان و ادبیات فارسی یک یا دو واحد درس اختیاری آموزش گویش محلی ارائه دهد وهم رشته ی تخصصی گویش گیلکی دایر کند، اما درعمل به دلایل گوناگون این کاررا نمی کند. این عضو هیت علمی دانشکده زبان وادبیات فارسی دانشگاه گیلان گفت: کمبود استاد و نیز اقبال کم دانشجویان، نسبت به گویش گیلکی، از مهم ترین دلایل بی توجهی یا کم توجهی گروه زبان وادبیات فارسی دانشگاه گیلان به گویش گیلکی است. وی گفت: بیش از 10 سال است که تنها عملکرد گروه زبان وادبیات فارسی دانشگاه گیلان، در زمینه ی حفظ گویش گیلکی، تشویق برخی دانشجویان، به ارایه ی پایان نامه هایی درحوزه های گویش شناسی وفرهنگ شناسی گیلان است.
این استاد یاردانشگاه معتقد است: یکی ازالزامات ایجاد رشته ی گویش گیلکی در دانشگاه گیلان، ایجاد گروه زبان شناسی است، گروهی که در حال حاضر دانشگاه گیلان فاقد آن است. از سوی دیگر به نظر می رسد افزایش توجه ی رسانه استانی صدا و سیما به گویش گیلکی با توجه به فراگیر بودن واثرگذاری این رسانه درحفظ بقای گویش درحال مرگ گیلکی موثراست.
معاون سیمای صدا و سیمای مرکز گیلان درگفتگو با خبرنگارما با تاکید براینکه تقویت بنیان های فرهنگی استان ها ازاهداف تاسیس شبکه های استانی است گفت: از آنجا که گویش ها و زبان های محلی ازارکان اصلی هویت فرهنگی استانها محسوب می شود سیمای مرکز گیلان ( شبکه باران) به حفظ واحیای گویش گیلکی توجهی خاص دارد.
بهرام قوی بنیه می گوید: در تلاشیم جایگاه گویش گیلکی را درساختاربرنامه سازی شبکه باران ارتقا دهیم ودراین زمینه تلاش می کنیم با تقویت روابط فرهنگی مان با مراکز دانشگاهی و استادان گویش گیلکی، به مقوله پاسداشت گیلکی با رویکردی تخصصی بنگریم.
این مقام مسئول البته معتقد است: نبود گویش معیار در گیلان ،اختلاف نظرشدید استادان و پژوهشگران گویش گیلکی درخصوص ویژگی ها و ساختار این گویش و دست آخرروند شتاب آمیز فارسی شدن گیلکی، دست رسانه استانی را برای پرداختن همه جانبه به گیلکی می بندد.
وی می گوید: نباید فراموش کرد ارتباط برقرارکردن و انتقال پیام وظیفه اصلی رسانه است اما بکارگیری واژگان اصیل گیلکی به علت روند شتاب آمیز دوری مردم ازاین گویش، در فرآیند انتقال پیام، مشکلاتی جدی ایجاد می کند و در بسیاری ازموارد، گیلکی ناب حرف زدن در رسانه مانع انتقال پیام به مخاطب امروزی است.
معاون سیمای مرکزگیلان البته می گوید:در تلاشیم این مشکل را با چیدمان هوشمندانه ی واژگان گیلکی و ساخت ترکیبات لغوی که در عین گیلکی بودن همه فهم هم باشد حل کنیم.
و اما نکته ی مهم دیگراینکه مطبوعات گیلان هم رویکرد مثبتی نسبت به گویش غالب استان شان ندارند. مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان در گفتگو با خبرنگار ما و در پاسخ به این سوال که چرا هیچ کدام از 102 نشریه ای که در گیلان چاپ و منتشر می شود گیلکی نیست؟ سه علت اصلی را در این زمینه موثر دانست.
حجت الاسلام والمسلمین حمید پورعیسی می گوید: نبود گویش معیار و واحد، نداشتن رسم الخط  ویژه  و دست آخر و از همه مهم تر، صرفه ی اقتصادی نداشتن انتشارنشریه به گویش گیلکی، سه عامل بی اعتنایی نشریات محلی به این گویش است.
وی معتقد است: گویش گیلکی از منطقه ای به منطقه ای دیگر متفاوت است و گاه روستاهای یک شهرستان هم به لهجه ها و گویش های گوناگون گیلکی حرف می زنند و اگر نشریه ای که در سطح گیلان چاپ وتوزیع شود، یکی ازاین گویش ها را انتخاب و با آن کارکند درعمل حجم وسیعی از مخاطبانش را که با آن گویش، ارتباط کلامی ندارند ازدست می دهد.
این مقام مسئول معتقد است: اگرچه نشریات شهرستانی می توانند به گویش شهرستان شان منتشر شوند اما در سطح شهرستانی هم تفاوت های فاحشی بین گویش های مناطق مختلف وجود دارد که انتخاب گویش معیار را سخت می کند.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان در ادامه با تاکید براینکه گیلکی نوشتن و گیلکی خواندن به علت اینکه این گویش رسم الخط یا نوشتارخاص ندارند بسیار سخت است گفت: در حال حاضر شعرا و نویسندگانی که اصراردارند به گیلکی بنویسند از رسم الخط  فارسی با آوانگاری انگلیسی استفاده می کنند چرا که اگر واژگان گیلکی را به فارسی بنویسیم، بدون آوانگاری انگلیسی، امکان تلفظ درست آن واژه وجود ندارد.
حمید پورعیسی می گوید: نمی توان انتظار داشت نشریه ای به گویش گیلکی منتشرشود وبرای اینکه خواننده، مطالبش را بفهمد اورا به آوانگاری پانویس ارجاع دهد. وی در ادامه گفت: این دو مشکل با کاهش استقبال عمومی از نشریات گیلکی زبان، فروش آنها را کم و درنتیجه انتشار نشریه گیلکی را غیراقتصادی می کند.
کوتاه سخن اینکه گیلکی گویشی است که به هر دلیل در حال نابودی است، اگرچه این نابودی تدریجی با شتاب گرفتن جهانی شدن سرنوشتی اجتناب ناپذیر برای بسیاری از گویش ها و حتی زبان هاست اما در سطح منطقه ای می توان با تقویت بنیان های آموزشی، چه در سطح عمومی و چه در سطح تخصصی و نیز بهره گیری بیشتراز رسانه های گروهی به ویژه صدا و سیما از آهنگ میرایی گویش های محلی کاست.
در مورد گویش گیلکی بنظرمی رسد پیش نیاز اصلی حفظ و تداوم حیات این گویش دیر پا و غنی، بازگرداندن حیثیت واقعی آن نزد مردم است.
ریشه یابی علل تاریخی ناپسند دانستن تکلم گیلکی و شناساندن این علل به مردم، ایجاد فرهنگستان یا دست کم مرکز گویش گیلکی باهدف حفظ بازمانده های واژگان گیلکی و ساخت واژگان جدید، برای پاسخ دادن به نیازهای روز و کاستن از روند تند آهنگ فارسی- گیلکی شدن گویش گیلکی، از راهکارهای مهم حفظ  گویش گیلکی است.
 
 
سردبیر: قنبری             دبیر و خبرنگار :امدادی
اطلاعات و اخبار صدا وسیمای مرکز گیلان

هرگونه برداشت این مطلب با ذکر منبع بلامانع است.