جهش تولید | جمعه، ۱۴ آذر ۱۳۹۹

گوزن های شمالی ایران - show-content

 

 

نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

گوزن های شمالی ایران

گوزن های شمالی ایران


محقق : شیرزاد روحی
ناظر پژوهشی : همایون میره جینی

مقدمه
گوزن‌ها جانورانی متعلق به 50 ـ 30  میلیون سال پیش می‌باشد . اجداد تمام گوزن‌های شاخدار از یک گوزن ابتدایی که محل رویش شاخ بر روی سر به صورت دکمه نمایان بوده ، که بعدها از همین نقطه رویش شاخ‌ها به وجود آمده است . تکامل گوزن‌هاهماهنگ با رشد سایر زوج سمان اولیه حدود 50 ـ30 میلیون سال پیش با ظهور گوزنهای کوتوله با شاخهای بسیار کوچک در جنگل‌های استوایی به وجود آمد. دومین مرحله تکامل گوزنها زندگی در مناطق باز بود که در اثر آن بدن گوزنها بزرگتر بود و پشت آنها کشیده‌تر و پاها بلندتر شدند . و وقتی گوزنها مجبور شدند خود را با شرایط جنگلی تطبیق دهند شاخ‌هایشان رشد کرده و گوزن‌هایی با شاخ‌های شش شاخک ، هشت شاخک و بیشتر به وجود آمدند . {مجله شکار و طبیعت ، شماره 57 }
گوزن‌ها در شمال ایران قدمت طولانی دارند . آنها در گسترده جنوبی دریای خزر یعنی جنگلهای پر پشت و زیبای استان‌های گیلان، مازندران و گلستان در کنار سایر گونه‌های جانوری زندگی می‌کنند .

گوزن‌های شمالی ایران دو گونه هستند  مارال و شوکا :
مرال یا گوزن قرمز بزرگترین علف‌خوار مناطق جنگلی شمال ایران به عنوان یک گونه بارز از نظر کارکرد بوم شناختی مطرح است ، مرال به عنوان یک گونه چتر در منطقه می‌تواند تضمین کننده بقای جانداران وابسته به خود باشد و چه بسا که حذف گونه مرال در منطقه می‌تواند صدمات جبران ناپذیری را بر پیکره اکوسیستم منطقه وارد آورد . هدف از انجام این پژوهش بررسی وضعیت زیستگاهی و تعیین پراکنش مرال و شوکا در استان گیلان می‌باشد زیرا اطلاع دقیق از وضعیت زیستگاهی و پراکنش آنها نقش اساسی در حفظ و حراست آنها دارند . از طرفی شوکارا می‌توان گوزنی کوچک به حساب آورد . رنگ بدن تقریباً قهوه‌ای و نوک موها روشن‌تر است . و همچنین روی کپل و زیر شکم روشن و تقریباً سفید به نظر می‌رسد . در زمستان موها بلندتر و تیره‌تر شده و رنگ بدن قهو‌ه‌ای مایل به خاکستری می‌باشد. البته چانه سفید و در دو طرف پوزه نیز لکه‌های سفید دیده می‌شود . قسمت عقب بدن کمی بلندتر از جلوی بدن بوده و ارتفاع جانور از شانه بین 65 تا 75 سانتی متر و دم نیز  2تا 3سانتی متر و غیر قابل تشخیص است . وزن آنها بین 15 تا 30 کیلوگرم برآورد شده است . شاخ شوکا نسبت به سایر گوزن‌ها ساده¬تر است . اولاً شاخ منحصراً در جنس نر دیده می‌شود و نوزاد تا یک سالگی فاقد شاخ است . ( اگر چه دیده شده در بعضیها بعد از سه ماه رویش شاخ شروع می‌شود . ) و بعد از آن شاخها به صورت ساده ظاهر شده و معمولاً در سال دوم شاخ دارای 3 شاخک فرعی می‌شود و گاهی تا 4 و 5 شاخک نیز مشاهده میگردد . شاخ شوکا به عکس مرال فاقد شاخکهای روی صورت ( گرگ زن ) بوده و مانند همه گوزنها هر ساله افتاده و مجدداً در می‌آید . شاخها معمولاً در آذر ماه می‌افتند و رویش جدید بلافاصله  شروع می‌شود . شاخها در ابتدای رویش دارای پوسته مخملی می‌باشند که تا بهار روی شاخها قرار دارد و بعد از آن از بین میروند . طول شاخ شوکا به 25 تا 35 سانتیمتر میرسد . که البته شوکاهای سیبری و چین دارای شاخهای بلندتر و قطورتری از شوکاهای اروپا و ایران می‌باشند . در سال 1337 ، 2 رأس از این جانوران به باغ‌وحش اپل در  آلمان منتقل شدند و 6 رأس دیگر در سال 1342 به دشت نازساری انتقال یافتند . در نتیجه مراقبت‌های انجام شده تعداد گوزن‌ها افزایش یافت و به این ترتیب گونه‌ای که بیم نابودی کامل آن می‌رفت ، نجات یافت .

در دو دهه اخیر نیز تعدادی گوزن زرد از دشت ناز به جزیره اشک در دریاچه ارومیه و تعدادی نیز به بیشه‌هایی در خوزستان انتقال داده شده‌اند . اما به دلیل اینکه تمام گوزن‌های موجود از نسل  6 گوزن منتقل شده به دشت ناز هستند ، این نگرانی وجود دارد که اختلالات ژنتیکی در گوزن ها پیدا شود . برای حفظ نسل این جانوران باید تعدادی گوزن از مناطق طبیعی زنده‌گیری شود تا در کنار گوزنهای پرورش یافته به طرق غیر طبیعی به تولید مثل بپردازند . گوزن زرد ایرانی با رنگ زرد متمایل به آجری و خال‌های سفید ، پستاندار بسیار زیبایی است که شاخ آن در پایان هر سال از اوایل اسفند به بعد می‌افتد و شاخ جدید بلافاصله رشد می‌کند و در تابستان تکمیل می‌شود . گوزن مارال که بیشتر در گیلان و مازندران دیده شده ، به بزرگی گاو است و بیش از صد کیلوگرم وزن دارد . گوزن زرد نیز از مارال کوچکتر است اما جثه گوزن شوکا ، تقریاً به اندازه یک ببر نابالغ بوده و حدود 15 کیلوگرم وزن دارد . شوکا که در عمق جنگل‌های شمال زندگی می‌کند ، جانوری مرموز و شب‌گرد است و ویژگی‌های خاص او از جمله جثه کوچک جمعیت کم و شب‌فعالی ، آن را در میان سایر گونه‌های  گوزن ، منحصر به فرد کرده است . شوکا که به نام گوزن میناتوری نیز خوانده می‌شود ، از نظر فراوانی ـ در مقایسه با سایر گونه‌های گوزن ـ در تعداد کمتری در ایران دیده شده است . با توجه به موضوعات مطرح شده و اینکه تعداد گوزن‌های استان گیلان بسیار کم و قابل بررسی است پژوهش حاضر در نظر دارد ضمن معرفی گونه‌ها مرال و شوکا به موارد دیگری از جمله حفظ و حراست آنها بپردازد .