جهش تولید | چهارشنبه، ۱ بهمن ۱۳۹۹

چند حکایت از سیرالملوک اثر خواجه نظام الملک طوسی - show-content

 

 

نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

چند حکایت از سیرالملوک اثر خواجه نظام الملک طوسی

چند حکایت از سیرالملوک اثر خواجه نظام الملک طوسی


‌● اندر عتاب کردن با برکشیدگان هنگام خطا و گناه‏

کسانی را که برکشند و بزرگ گردانند اندر آن روزگاری و رنجی باید برد و چون وقتی ‏ایشان را خطایی افتد اگر ‏آشکارا با ایشان عتاب رود سرزنش کنند آب ریختگی آبروریزی ‏حاصل آید و به بسیار نواخت نوازش و نیکویی ‏باز جای خویش نرود به جای اول برنمی ‏گردد اولی بهتر باشد که چون کسی خطایی کند در حال اغماض چشم ‏پوشی کرده ‏آید، پس از آن او را بخوانند و بگویند که «چنین و چنین کردی و ما از بهر آنکه برآورده ‏خویش را ‏فرو نیاوریم و برکشیده خویش را نیفگنیم از سر آن در گذشتیم». پس از این خود ‏را نگاه دارد و نیز چنین خطایی ‏نکند، پس اگر جز این کند از پایگاه و حشم ما بیفتد و آنگاه ‏آن کرده او باشد، نه آن ما.از امیرالمومنین علی -علیه ‏السلام- پرسیدند که «از مردان مرد کدام ‏مبارزتر؟» گفت؛ «آنکه به وقت خشم خود را نگاه تواند داشت و کاری ‏نکند که چون از ‏خشم بیرون آید پشیمانی خورد و سودش ندارد».و کمال خرد مرد آن باشد که خود خشم ‏نگیرد، ‏پس اگر گیرد باید که عقل او بر خشم چیره باشد نه خشم بر عقل. و هرکه را هوای ‏نفس او بر خرد چیره باشد ‏چون بشورد، خشم، چشم خرد را بپوشاند و همه آن کند و فرماید ‏که از دیوانگان به وجود آید و باز هر که را خرد ‏او بر هوای نفس او غالب باشد به وقت ‏خشم، خرد، خواست نفس خواهش، نفس او را بشکند و همه آن کند و ‏فرماید که به ‏نزدیک همه عاقلان پسندیده باشد و مردمان ندانند که او در خشم شده است.‏


● اندر کار پاسبانان و نوبتیان و دربانان‏

در کار پاسبانان و نوبتیان گروهی از خدمتگزاران که به نوبت خدمت کنند و دربانان خاص ‏احتیاطی تمام باید کرد ‏و کسانی که این قوم را تیمار دارند غمخوارند باید که همه را بشناسند ‏و از احوال ایشان پنهان و آشکارا پرسند که ‏ایشان بیشتر ضعیف حال و طامع طمع کار ‏باشند و به زر زود فریفته شوند و چون بیگانه ای در میان ایشان بینند ‏از حال او پرسند و هر ‏شب که به نوبت آیند همه را به چشم بازگذارند مراقب باشند و از این مهم به شب و روز ‏‏غافل نباشند که شغلی نازک کاری دقیق است.‏


‏● اندر ساختن تجمل و سلاح و آلت جنگ و سفر

معروفان را که جامگی گران حقوق زیاد دارند بباید گفت تا تجمل وسایلی که بزرگ و زیبا ‏جلوه کند و سلاح و ‏آلت جنگ سازند و غلام خرند که جمال و نیکویی و شکوه ایشان اندر ‏این بود، نه اندر تجمل و آلت و زینت ‏خانه. هر که را از این معنی بیشتر بود به نزدیک پادشاه ‏پسندیده تر باشد و در میان همالان همردیفان و لشکر ‏باشکوه تر و آراسته تر بود.‏


● اندر حاجت ها و التماس های لشکر و خدم و حشم‏

هر حاجتی که لشکر را بود باید که بر زبان سرخیلان غسرگروهانف و مقدمان باشد تا اگر ‏نیکویی فرموده شود بر ‏دست ایشان باشد. بدان سبب ایشان را حرمتی حاصل شود که چون ‏مراد خویش، خود گویند به واسطه میانجی ‏حاجت نیفتد و سر خیل را حرمتی نماند. و اگر ‏کسی از خیل بر مقدم خویش دراز زبانی کند یا حرمت او نگاه ‏ندارد و از حد خویش بگذرد ‏او را مالش باید داد تنبیه باید کرد تا مهتران از کهتران پدیدار باشند.‏

● اندر ترتیب ایستادن بندگان و چاکران به وقت خدمت‏

ترتیب ایستادن بندگان و کهتران باید که پدیدار باشد مشخص باشد و هر یکی را جایی معلوم ‏بود که ایستادن و ‏نشستن در پیش ملوک هر دو یکسان است، در ایستادن همان ترتیب نگاه ‏باید داشتن که در نشستن و کسانی که از ‏خواص معروف باشند نزدیک تخت و گرد بر گرد ‏تخت ایستند؛ چون سلاح داران و ساقیان و مانند این. و اگر ‏کسی خواهد که میان ایشان ‏بایستد حاجب درگاه او را دور کند و همچنین اگر میان هر گروه بیگانه ای یا نااهلی ‏بیند ‏بانگ بر زند با صدای بلند بگوید و نگذارد که آنجا ایستد.‏