سال تولید، پشتیبانی‌ها و مانع زدایی‌ها | پنج‌شنبه، ۳ تیر ۱۴۰۰

ضدآفتاب یک ضرورت است؛ نه یک تفنن! - show-content

 

 

نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

ضدآفتاب یک ضرورت است؛ نه یک تفنن!

ضدآفتاب یک ضرورت است؛ نه یک تفنن!


خورشید همواره به عنوان منبع عظیم انرژی و سرآغاز حیات، رشد گیاهان و بقای زندگی بر سیاره زیبای زمین شناخته شده و پذیرفتن احتمال مضربودن پرتوهای آن برای انسان هرگز آسان نبوده است.....

پیش از انقلاب صنعتی، پوست روشن مرسوم بود زیرا نشان دهنده ثروت و بی نیازی از کارکردن در بیرون از خانه محسوب می شد. اما با صنعتی شدن کشورها، گرایش به پوست برنزه افزایش یافت. پس از پایان جنگ جهانی دوم، برنزه کردن پوست به عنوان الگویی از سلامت، ثروتمندی و پیروی از مد به طور فزاینده ای محبوبیت و عمومیت پیدا کرد اما اخیرا به علت بالا رفتن سطح آگاهی افراد، افزایش سرطان های پوستی و نازک شدن لایه ازن از محبوبیت آن کاسته شده و متخصصان تلاش می کنند تا از گسترش آن بکاهند.

این روزها برنامه ریزی برای تغییر عقاید و رفتار انسان ها بسیار مشکل شده است. با وجود اینکه اطلاع رسانی زیاد مشکل نیست و به نظر می رسد سطح آگاهی در مورد حفاظت پوست و خطرهای سرطان پوست بالا باشد اما بسیاری از مردم هنوز بر این باورند که فواید برنزه کردن بیش از خطرهای آن است و حتی افرادی که از خطرهای آن مطلع هستند نیز دربرابر تغییر رفتار، مقاومت نشان می دهند. یکی از موانع عمده در زمینه برنزه شدن این باور غلط است که قرار گرفتن در برابر نور آفتاب، سالم و بهداشتی است و بعد از برنزه شدن شخص جذاب تر به نظر می رسد. نور خورشید شامل اشعه هایی با طول موج های متفاوت است؛ اشعه ماورای بنفش (UV )، اشعه مادون قرمز و اشعه مرئی. از نظر صدمه های پوستی و حفاظت در برابر نور خورشید، اشعه UV اهمیت دارد.

اشعه UV برخلاف طیف مرئی که قابل مشاهده با چشم غیر مسلح نیست به سه دسته UVA، UVB و UVC تقسیم می شود. تقریبا تمام اشعه UVA و حدود ۱۵– ۵ درصد اشعه UVB به سطح زمین می رسد و اگر چه میزان کمی از اشعه UVB به زمین می رسد اما این طول موج های کوتاه، انرژی بیشتری داشته و بیشترین آثار زیانبار نور خورشید ناشی از همین میزان ناچیز تابش اشعه UVB است. بر همین اساس UVC خطرنا ک ترین اشعه برای ارگانیسم زنده به شمار می رود اما بیشتر آن در جو زمین توسط لایه ازن جذب شده و به سطح زمین نمی رسد.

● آفتاب با پوست چه می کند؟

تابیدن بیش از اندازه نور خورشید به سطح پوست سبب بروز سوختگی می شود که به صورت قرمزی، التهاب و حتی بروز تاول در موارد شدید ظاهر می شود. از سوی دیگر تماس مزمن با نورخورشید، سبب بروز پیری زودرس پوست (که خود را با ایجاد خطوط پوستی، چروک و لک های پوستی نمایان می کند) و تغییر در قوام و الاستیسیته پوست می شود. قابل ذکر است که قرمزی و تغییرهای التهابی که در سطح پوست دیده می شود عمدتا به واسطه UVB به وجود می آید و تغییرهایی که به شکل پیری پوست بروز می کند عمدتا به واسطه UVA است. ارتباط بین نور خورشید و سرطان های پوست بیش از صد سال است که محرز شده و اگرچه عمده آثار مخرب ژنتیکی UV به طیف UVB مربوط شده است اما امروزه ثابت شده که هر دو طیف UVA و UVB در آثار سرطان زایی نورخورشید دخیل هستند.

نکته حایز اهمیت این است که امواج UVA توانایی عبور از میان ابرها و شیشه را دارند بنابراین هوای ابری و فضاهای سر پوشیده مصونیتی در برابر آن ایجاد نمی کند و با توجه به عدم ایجاد علایم فوری توسط UVA (بر خلافUVB ) فرد از این در معرض بودن آگاهی ندارد. تاکنون تصور می شد، امواج UVA «برنزه شدن ایمن» را ایجاد می کند و بیشتر سالن های برنزه کننده همچنان برای دستیابی به آن از لامپ های UVA استفاده می کنند. هرچند حتی اشعه های UVA موجب صدمه رساندن به پوست می شود.

حقیقت دیگری که باید به خاطر سپرده شود این است که میزان زیادی از تابش آفتاب از سطح آب، شن و ماسه، سیمان کف خیابان و کفپوش پیاده رو – تمام سطوحی که یک فرد ممکن است حتی زمانی که در سایه نشسته است در معرضش باشد – بازتاب می شود. در عین حال باید به این مطلب نیز اشاره کرد که آثار نور خورشید تجمعی هستند و خیلی از تظاهرات به واسطه تخریب تدریجی پوست به وجود می آیند و می توانند به دنبال دوره های جداگانه اکسپوژر (قرارگیری در معرض نور خورشید) ایجاد شوند، که هر کدام به تنهایی برای ایجاد قرمزی پوست کافی نیست.

● آفتاب فقط به پوست آسیب نمی زند!

آنچه تا کنون گفته شد، آثار نور خورشید روی پوست است اما باید در نظر داشت که نور خورشید به غیر از آثار پوستی سبب صدمه به چشم ها نیز می شود. قرار دادن چشم ها در معرض تابش شدید آفتاب، بدون محافظ مناسب باعث صدمه دیدن عدسی های چشم می شود که خطر ایجاد آب مروارید را به دنبال دارد. شواهدی وجود دارد بر این مبنا که قرار گرفتن متوالی و طولانی مدت در معرض تابش نور خورشید ممکن است به شبکیه چشم نیز صدمه بزند.

● ویتامین D و نور خورشید

شاید این سوال برای خوانندگان ایجاد شود که ویتامین D برای بدن و قوی ساختن استخوان ها مورد نیاز است و قرار گرفتن در معرض نور خورشید، تولید ویتامین D در انسان ها را تحریک می کند پس در صورت پرهیز از قرار گرفتن در برابر نور آفتاب و یا استفاده از ضدآفتاب چگونه می توان آن را کسب کرد؟ باید در نظر داشت که میزان نور خورشید لازم برای تولید ویتامین D کم است و قرار گرفتن چند سانتی مترمربع از پوست برای چند دقیقه در روز کافی است. همچنین مقدار قابل قبولی ویتامین D در رژیم غذایی اکثر مردم، حتی بدون هیچ اقدام خاصی در این باره، وجود دارد.

خلاصه آنکه خطرهای قرار گرفتن در معرض اشعه UV بر منافع محدود آن برتری دارد و امروزه کاهش تماس با اشعه ماورای بنفش یک هدف کلیدی در تمام برنامه ریزی های موجود برای تامین سلامت افراد به شمار می رود.

● طرز حفاظت از پوست در برابر آثار مضر آفتاب

اساسا محافظت بر پایه پرهیز از قرار گرفتن در معرض آفتاب است. به عبارت دیگر، به طور ایده آل فرد نباید در معرض تابش آفتاب قرار بگیرد. مناسب ترین راهکارها برای حفاظت در برابر اشعه آفتاب می تواند موارد زیر باشد:

▪ حتی الامکان زمان فعالیت های خارج از خانه باید برای ساعت هایی که سطح تابش خورشید نسبتا کم است، برنامه ریزی شود. از قرار گرفتن در معرض آفتاب در ساعت های بین ۹ صبح تا ۴ بعدازظهر که زمان شدیدترین تابش خورشید است باید تا حد ممکن پرهیز شود.

▪ مهم است که در طول فعالیت های خارج از خانه، قرار گرفتن در سایه و پوشیدن لباس مناسب تا حد امکان رعایت شود. باید به خاطر سپرده شود که مقدار زیادی از تابش نورخورشید از سطح آب، آسفالت و سطح پیاده روها- همه آن چیزهایی که یک فرد ممکن است حتی در حالت قرار داشتن در سایه در معرضش باشد- بازتاب می شود.

▪ روزهای ابری خنک ترند و تابش آفتاب کمتر است، اما درصد قابل توجهی از اشعه های ماوراء بنفش از ابرها عبور می کنند، بنابراین حتی در روزهای ابری حفاظت مناسب باید انجام گیرد.

▪ آفتاب سوختگی شدید می تواند در برف نیز رخ دهد که به علت بازتابش درصد نسبتا زیادی از اشعه های خورشید از سطح برف است. به علاوه هر چه ارتفاع بیشتر باشد مقدار بیشتری از نور آفتاب به زمین می رسد، زیرا اشعه ها باید از لایه نازک تری از اتمسفر (که اشعه ها را تا حدی فیلتر می کند) عبور کنند. بنابراین در زمان قرار گرفتن در منطقه برفی، مهم است که از قسمت های غیرپوشیده شده -به خصوص صورت و گوش ها- حفاظت شود.

▪ اکثر لباس ها به میزانی پوست را در برابر اشعه های خورشید محافظت می کنند، هر چه لباس ضخیم تر و بافت لباس متراکم تر باشد، سطح بالاتری از محافظت را ایجاد می کند. رنگ لباس هم فاکتور مهمی است؛ رنگ های مختلف، اشعه ها را به میزان متفاوتی جذب یا بازتاب می کنند و قابلیت های محافظتی یک لباس به ترکیب شیمیایی ماده رنگی به کار رفته در پارچه لباس های مختلف بستگی دارد. رنگ کردن یک پارچه ممکن است فاکتور محفاظتی در برابر آفتاب( SPF) لباس را تا ۴ یا بیشتر، در مقایسه با لباس سفید، بالا ببرد.

● درباره ضدآفتاب

ضدآفتاب به هر ماده یا موادی اطلاق می شود که پوست را در برابر امواج ماورای بنفش حفاظت می کند. ضدآفتاب ها ممکن است به صورت لوسیون، کرم، رول، ژل یا اسپری باشند. ولی آیا می دانید SPF درج شده روی ضدآفتاب چه مفهومی دارد؟

روی اکثر ضدآفتاب ها عددی با عنوان SPF ذکر شده است. SPF مخفف Sunburn Protection Factor است و بیانگر نسبت مدت زمان ایجاد قرمزی به دنبال مصرف ضدآفتاب و عدم مصرف آن است. آنچه حایزاهمیت است این است که این معیار فقط جهت اندازه گیری UVBاست و به واسطه آن امکان بررسی حفاظت در برابر UVA نیست. برای دست یابی به SPF مندرج روی محصول، باید همه افراد ۲ میلی گرم از این ماده در هر سانتی مترمربع مصرف کنند و جهت پوشش مناسب روی صورت و گردن باید دو و نیم بندانگشت از ضدآفتاب در هر وعده استفاده شود.

با توجه به اینکه ضدآفتاب ها به واسطه تعریق و شست وشو پاک می شوند یا در مواجهه با نور از بین می روند (خصوصا در انواع شیمیایی) و از طرفی نیمه عمر برخی ترکیب های موجود در ضدآفتاب ها کمتر از ۲ ساعت است، بنابراین توصیه می شود که ضدآفتاب نیم ساعت قبل از بیرون رفتن از منزل استفاده شود تا هنگام خروج از منزل کارایی کافی را داشته باشد و هر ۲ تا ۳ ساعت تجدید شود.

● دلیل تولید ضدآفتاب هایی با SPF بالاتر از ۳۰ چیست؟

ضدآفتاب های با SPF ۳۰ می توانند محافظت مناسب و کافی برای پوست ایجاد کنند ولی با توجه به اینکه، غالب مصرف کنندگان مقادیر کافی از ضدآفتاب را مصرف نمی کنند (۲ میلی گرم در هر سانتی مترمربع) و کاهش درSPF درج شده در اثر علل محیطی نظیر تعریق، شستشو و پاک کردن رخ می دهد و فیلترها به تدریج در برابر نورخورشید تخریب می شوند و از عیار حفاظتی ضدآفتاب کاسته می شود، بر همین اساس سازمان غذا و داروی آمریکا تولید ضدآفتاب های با برچسب SPF بالاتر از ۳۰ و حتی بالاتر از ۵۰ را مدنظر قرار داده است.

● انواع ضدآفتاب

ضدآفتاب ها براساس محتویات خود به دو نوع فیزیکی و شیمیایی تقسیم می شوند. ضدآفتاب های فیزیکی عمدتا شامل فیلتر هایی هستند که توانایی بازگرداندن و منعکس کردن نورخورشید را دارند و با نورخورشید واکنش شیمیایی نشان نمی دهند. این دسته عمدتا برای اطفال و بانوان باردار یا شیرده توصیه می شود. ضد آفتاب های شیمیایی همان گونه که از نامشان پیدا است عمدتا شامل فیلتر هایی هستند که با نورخورشید واکنش شیمیایی نشان می دهند و مانع از رسیدن نور آفتاب به سلول های پوست می شوند.

● مصرف ضد آفتاب مختص تابستان است؟

نه، ضدآفتاب را باید در تمامی فصول (حتی زمستان) و در تمامی شرایط آب وهوایی (هوای صاف و آفتابی و هوای ابری) مصرف کرد.

توصیه می شود تا تمامی افراد بالای ۶ ماه از ضدآفتاب استفاده کنند. ولی آیا با مصرف ضدآفتاب می توان اطمینان داشت که محافظت کاملی در برابر نور آفتاب حاصل شده است؟ نکته ای که در پاسخ به این سوال باید به آن اشاره کرد، این است که استفاده از ضدآفتاب فقط به عنوان بخشی از دستورالعمل پیشگیری در برابر نورآفتاب است، چرا که حتی در صورت استفاده کافی و با تواتر صحیح از ضدآفتاب، محافظت صددرصد حاصل نمی شود و ضرورت استفاده از پوشش مناسب و حتی الامکان قرار نگرفتن در معرض نور در ساعت های اوج شدت آفتاب وجود دارد.

● توصیه هایی فراتر از مصرف ضدآفتاب

▪ محافظت باید پایدار و به میزان کافی باشد: هیچ نکته مثبتی در استفاده نامنظم از یک ضدآفتاب وجود ندارد، تحت چنین شرایطی، آسیب از حالت معمول نیز بدتر خواهد بود. باید به این نکته اشاره کرد که مصرف کم ضدآفتاب، خود می تواند سبب آسیب پوستی و لک روی پوست شود.

▪ استفاده از عینک آفتابی: عینک های آفتابی همان طور که چشم ها را محافظت می کنند، پوست اطراف آن را نیز محافظت می کنند. شیشه های عینک باید به نوعی باشند که ۱۰۰درصد اشعه های ماوراء بنفش را فیلتر کنند. بنابراین منطقی آن است که عینک های آفتابی ساخته شده توسط سازندگان معروف و معتبر، انتخاب شود. بهتر است که از عینک های آفتابی با شیشه های بزرگ و بیضی شکل، مشابه شکل چشم، یا شیشه هایی با محافظ جانبی پهن تر، جهت جلوگیری از اشعه هایی که از اطراف به چشم می رسند، استفاده شود.

▪ استفاده از کلاه های لبه پهن: کلاه هایی که لبه پهن ندارند، قادر به محافظت موثر از پوست صورت در برابر آفتاب نیستند. حتی کلاه های لبه پهن نیز محافظت موثر در برابر اشعه های خورشید را (آنها تقریبا معادل اند با یک ضدآفتاب با SPF ۳) تامین نمی کنند. از این جهت در هر حالت حتی زمانی که کلاه لبه پهن پوشیده می شود، محافظت های تکمیلی مانند استفاده از یک ضدآفتاب برای صورت و پرهیز از قرارگیری غیرضروری در معرض آفتاب، باید انجام شود. برای سرهای بی مو، که در معرض خطر بالای ایجاد آسیب خورشیدی هستند، کلاه نقش بسیار موثرتری را در محافظت پوست ایفا می کند. افراد بی مو و کم مو باید در طول فعالیت های خارج از خانه کلاه به سر کنند.

▪ استفاده از لباس های پوشیده: لباس های پوشیده با بافت متراکم و نازک (آستین بلند، شلواربلند یا دامن بلند) می توانند پوست را تا حدی در برابر نورآفتاب محافظت کنند.

▪ انتخاب محل مناسب: هنگام بیرون رفتن، حتی الامکان در سایه باشید.

▪ به موقع ضدآفتاب بزنید: ضدآفتاب را ۳۰ دقیقه پیش از قرار گرفتن در آفتاب، در تمام نواحی باز پوست استفاده کنید و پس از شنا کردن یا عرق کردن آن را تکرار کنید.

● ضدآفتاب ها عارضه ای هم دارند؟

ضدآفتاب ها نیز نظیر هر محصول مراقبت از پوست می توانند در برخی افراد با حساسیت پوستی بالا، سبب ایجاد پاره ای از عوارض شوند،

نظیر:

▪ سوزش چشم ها: این یک عارضه متداول در صورت استفاده از یک ضدآفتاب است. حس سوزش غالبا به تحریک شدن چشم ها توسط بخار این محصول بستگی دارد. افرادی که با این مشکل مواجه می شوند، باید ضدآفتاب شان را عوض کنند (ترجیحا از ضدآفتاب فیزیکی که حاوی دی اکسیدتیتانیوم است، استفاده کنند) یا ضدآفتاب را با فاصله بیشتری نسبت به لبه پلک استفاده کنند. به طورکلی، هر ضدآفتابی که در تماس مستقیم با چشم ها قرار بگیرد، به دلیل مالیدن چشم ها توسط فرد پس از استفاده از ضدآفتاب، یا به دلیل «رونده بودن» آن، می تواند باعث سوزش چشم شود. ضدآفتاب های مقاوم در برابر آب کمتر «رونده» هستند و برای مناطق اطراف چشم ها پیشنهاد می شوند.

▪ حساسیت پوستی: از آنجایی که احتمال ایجاد حساسیت به دنبال مصرف تمامی محصول های پوستی امکان پذیر است یک مشکل متداول دیگر، حساسیت پوستی پس از مصرف ضدآفتاب است. این مساله بیشتر در مورد ضدآفتاب های شیمیایی مشکل زاست. ضدآفتاب های فیزیکی، عموما باعث واکنش های پوستی نمی شوند. در بسیاری موارد، حساسیت پوست ناشی از تماس با ضدآفتا ب ها، به دلیل سایر سازه های موجود در محصول، مثل عطرها یا نگه دارنده ها است و لزوما به خاطر خود ضدآفتاب نیست.

حساسیت پوستی در افراد می تواند به شکل قرمزی، سوزش یا خارش ظاهر شود و حتی در مواردی پس از التهاب، لک ایجاد کند. با توجه به این موضوع که ضدآفتاب های حاوی فیلترهای شیمیایی می توانند ایجاد حساسیت بکنند، مصرف کننده می تواند از ضدآفتاب فیزیکی استفاده کند. در همین راستا این نکته را نیز باید درنظر داشت که متاسفانه ورود یا تولید محصول های آرایشی و پوستی فاقد نام و نشان معین، تقلبی و یا فاقد تاییدیه وزارت بهداشت نیز در ایجاد عوارض ناشی از مصرف آنها سهم عمده ای دارند و بنابراین ایجاب می کند تا مصرف کنندگان، محصول های معتبر با تاییدیه وزارت بهداشت را از مراکز معتبر تهیه کنند تا از این گونه مشکل ها به مقدار قابل ملاحظه ای کاسته شود.

● خلاصه اینکه...

خلاصه اینکه بررسی های اخیر افزایش آمار شیوع تومورهای پوستی را در میان مردم، با وجود افزایش آگاهی و تولید روزافزون ضدآفتاب ها نشان می دهد. دلیل اصلی به طور آشکار این است که مصرف کنندگان آنها با تصور اشتباه از برخورداری از امنیت و حفاظت کامل، به قرار گرفتن طولانی مدت در برابر آفتاب ترغیب می شوند. باید به خاطر سپرده شود که، با ماندن در آفتاب برای مدت زمان طولانی، حتی فردی که به شکل کامل و مناسب پوستش را با یک ضدآفتاب پوشانده است، به پوستش اجازه می دهد که مقدار مشخصی از تابش که باعث صدمه به پوست می شود را جذب کند.

ضدآفتاب ها آخرین خط دفاعی در برابر خورشید هستند. آنها برای ایجاد مقداری محافظت در برابر بخش هایی از بدن، مثل صورت و دست ها، که به ناچار در معرض آفتاب هستند، طراحی شده اند. خط مقدم دفاع، اجتناب از خورشید تا حدامکان است.



روزنامه سلامت ( www.salamat.ir )