جهش تولید | پنج‌شنبه، ۹ بهمن ۱۳۹۹

توهم مسری است؟ - show-content

 

 

نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

توهم مسری است؟

توهم مسری است؟



پرسشی از دکتر سید سعید صدر روان پزشک
برای خیلی از ما احتمالا پیش آمده که گاهی در جمعی بوده ایم و به صورت مشترک صدایی را شنیده ایم و بعد از مدتی دریافته ایم که آن صدا واقعیت نداشته است. روان پزشکان به چنین پدیده ای می گویند توهم شنوایی. با دکتر سعید صدر، روان پزشک و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، درباره انواع و اقسام توهم گفتگویی کرده ایم که کلا خواندنی است؛ هر چند که به گفته خودش، او مهم ترین حرف های اش را در چند جمله آخر گفتگو زده است....

▪ اصلا توهم به چه معناست؟
ـ توهم از نظر روان پزشکی یعنی اینکه فردی چیزی را ادراک کند بدون آنکه محرکی واقعی در عالم بیرون برای آن وجود داشته باشد؛ مثلا احساس یک مزه بی آنکه چیزی خورده باشیم یا شنیدن یک صدا بدون آنکه به واقع صدایی در بیرون ایجاد شده باشد.

▪ معمولا بیشتر بیماران روان پزشکی از کدام نوع توهم شکایت دارند؟
ـ بیماران معمولا به دلیل نداشتن بصیرت نسبت به بیماری خود از چیزی به نام توهم به طور مستقیم شکایت نمی کنند. ولی اگر منظور شما شیوع این علامت در بین بیماران باشد باید گفت توهم های شنوایی در صدر فهرست شیوع قرار دارند. در مراحل بعدی هم توهم های بینایی و سایر موارد گزارش شده است.

▪ توهم معمولا به چه صورتی ظاهر می شود: ساده یا پیچیده؟
ـ عقیده ای در مردم رواج دارد مبنی بر اینکه بیماران روان پزشکی مبتلا به توهم، توهم های پیچیده ای را تجربه می کنند؛ مثلا با انسانی در تمام مدت عمر دوست هستند، با او حرف می زنند، با او مشورت می کنند و با او بزرگ می شوند؛ انسانی که در عالم واقع اصلا وجود ندارد.

▪ یعنی این عقیده درست نیست؟
ـ خب، این الگو به شدت نادر است. بیشترین شکل توهم به صورت شنیدن صدا (از صداهای ساده گرفته تا همهمه یا حتی دستورهای شنیداری) یا توهم های بینایی منفرد است. این توهم ها با خوابیدن به طور کامل قطع می شوند و همچنین در دوره های زمانی به صورت متناوب یا گهگاهی وجود دارند؛ مثلا هر چند ساعت یک بار یا هر چند روز یک بار. همین جا باید توضیح بدهم اگر توهم شنوایی در کسی نبود اما سایر انواع توهم ها را در او داشتیم باید به مشکلات ارگانیک (ساختمانی) در مغز او مشکوک شویم.

▪ و یک سوال مهم و رایج: آیا توهم مسری است؟
ـ بیماری مسری به نوعی از بیماری می گویند که به وسیله یک عامل (مانند میکروب یا ویروس) انتقال می یابد. این انتقال می تواند از راه فرآیندی مانند ترشح بزاق یا آغشته شدن به خون بیمار سرایت دهنده اتفاق بیفتد. خب، حالا من از شما می پرسم: آیا توهم مسری است؟

▪ طبیعتا باید جواب این سوال، «نه» باشد. درست است؟
ـ دقیقا! توهم در این معنا مسری نیست.

▪ ولی ما بیمارانی را می بینیم که تجربیات توهم آلود مشترکی دارند و در درک های نادرستی با هم، هم عقیده هستند.
ـ درست است. بیماران مبتلا به اختلالات شدید روان پزشکی (سایکوز) در صورتی که با یکی از اعضای خانواده یا هریک از نزدیکان به طور دایم در تماس باشند، می توانند درک های هذیانی خود را به او انتقال بدهند. این علایم بیشتر به صورت اختلال تفکر است، نه توهم. به نوعی که بیمار دوم (به درستی می توان این نفر دوم را هم بیمار تلقی کرد) تحت تاثیر بیمار اول و به تبعیت از او هیچ گونه منطق و استدلالی را قبول نمی کند. از این حالت می توان تحت عنوان «سایکوز ایجادشده» نام برد.

▪ در طول دوره طبابت خودتان مواردی از این قبیل دیده اید؟
ـ بله؛ مواردی بوده اند اما نمی توانم وارد جزییات بشوم. در یکی از سال های کاری ام، یک بیمار را در بخش بستری کرده بودیم که در همان ایام که در حال دریافت دارو بود، در یکی از بستگان درجه اول او هم متوجه بروز علایم کاملا مشابه شدیم. وابستگی بیمار دوم و تاثیرپذیری او از بیمار اول خیلی شدید بود؛ در حدی که برای درمان ناگزیر شدیم این دو بیمار را در بخش های جداگانه ای بستری کنیم تا جلوی اثرگذاری آنها را بر یکدیگر بگیریم.

▪ خب، اگر توهم مسری نیست، پس چرا این علایم بین این دو نفر مشترک بود؟
ـ باز هم عرض می کنم که چنین مواردی توهم نیست، بلکه نوعی درک هذیانی است. علت های مختلفی هم برای آن ذکر شده است.

▪ مثلا؟


ـ مثلا تشابهات ژنتیکی دو نفر از بستگان درجه اول می تواند باعث بروز استعداد ذاتی ابتلا به بیماری در هردو شود.

▪ علت دیگری هم دارد؟

ـ ببینید؛ در بیماری که به اسکیزوفرنی مبتلاست ما درجه شدیدی از تخریب عواطف را داریم؛ به نحوی که تعامل خانواده با او بسیار دشوار است. این بیماران به عواطف پاسخ نمی دهند یا حتی پاسخ معکوس می دهند.

▪ پاسخ معکوس یعنی چه؟

ـ یعنی برخی از این بیماران در مقابل حوادث دردآور می خندند یا در برخورد با حوادث خنده دار گریه می کنند یا چهره هایی بسیار بی تفاوت دارند و نسبت به کنش های احساسی واکنش نشان نمی دهند.

▪ وظیفه خانواده این افراد چیست؟

ـ داشتن ارتباط تنگاتنگ با این افراد بسیار سخت است. در این بین اگر شما ببینید که یکی دیگر از اعضای خانواده به صورت تمام و کمال با این بیمار در تماس است یا با او رفاقت دارد، می توانیم احتمال بدهیم که او نیز به بیماری مشابهی مبتلا شده یا شرایط و زمینه های ذاتی ابتلا به آن بیماری را دارد. این گونه افراد که به صورت تاثیرپذیرانه مبتلا می شوند، ممکن است دارای شخصیت هایی وابسته یا بی ثبات و شکننده باشند. البته بعضی افراد در خانواده ها هستند که به خوبی با این بیماران تعامل می کنند، بدون آنکه مشکلی برای شان ایجاد شود.

▪ گاهی پیش می آید که گروهی از افراد غیربیمار به صورت مشترک، صدایی غیرواقعی را می شنوند. این مساله چه تفسیری دارد؟


ـ چنین حالت هایی ممکن است در شرایطی که ما ترسیده ایم پیش بیاید؛ مثل شنیدن صداهای ترسناک در نیمه های شب. همچنین می تواند در حالت تشنگی در یک بیابان به صورت دیدن سراب دریافت شود. این تجربه ها را خطاهای حسی می نامیم. تفاوت خطای حسی با توهم در این است که درک بیمار مبتلا به توهم با هیچ منطق و استدلالی تغییر نمی کند. اما افرادی که دچار خطای حسی شده اند به زودی در اثر مواجهه با واقعیت به اشتباه خود پی می برند. آنها خواهند گفت: «از بس ترسیده بودیم، صداهای عجیب و غریب می شنیدیم.»

▪ برای بیماران مبتلا به توهم چه توصیه ای دارید؟
ـ توصیه و تاکید می کنم که قطعا درمان توهم، درمان دارویی است. هیچ بیمار دچار توهمی نداریم که بی نیاز از دارو باشد. دارو بیماران را تسکین نمی دهد، بلکه به طور قطعی و ریشه ای درما ن شان می کند. خانواده های محترم نگران عوارض دارو نباشند؛ چون مطمئنا فواید آن بسیار بیشتر از عوارض آن است. اصلا اگر غیر از این بود داروها را تولید و به بازار عرضه نمی کردند.



دکتر فاطمه فراهانی     
روزنامه سلامت ( www.salamat.ir )