تراش فیروزه

از میان انواع سنگ ها وکانی های گرانبها ، فقط چند سنگ وکانی محدود وجود دارند که در شکل نخستین خود وبدون تراش می توانند زیبایی وجذابیت خود را نشان دهند وگرنه به طور کلی همه سنگ ها وکانی های گرانبها باید تراش داده شوند تا قابلیت خود را نشان دهند .شکل واندازه طبیعی وناخالصی هایی که همراه سنگ ها وکانی های گرانبها وجود دارد وچگونگی استخراج آنها ممکن است نمود واقعی وارزش ذاتی وزیبایی طبیعی آنها را مخفی نگه دارد ، به همین سبب وعلت های بسیار دیگر نیاز است که سنگ ها وکانی های گرانبها تراش یابند وپرورده شوند .گرایش های علمی شکل طبیعی گوهر را می پسندند اما هنر ، تراشیده آن را می پسندد از این رو که بر جلای آن می افزاید وهنر آدمی را نیز در آن دخالت می دهد .ابوریحان بیرونی در الجماهر توضیح می دهد :«اهل عراق نوع صاف وصیقل خورده فیروزه را بیشتر می پسندند وهندی ها وخراسانی ها گنبدی شکل وگرد را بیشتر دوست دارند همچنین درباره تراش وجلای فیروزه نوشته شده است :فیروزه را با چرخ حکاکان یا سنگ آب می سایند وآن را با سنگ ملی واندک روغن نرم کردن سپس سنگ نیشابوری را مصول کرده وروی آن آب می ریزند تا از سرآن بگذرد به طوری که ماده غلیظی ایجاد شود ، سپس آن را روی قطعهای چوب بید خشک هموار که رویش را خراشیده اند ، می مالند سپس فیروزه را آرام آرام روی آن می مالند تا جلا گیرد وبراق شود.شکل تراش فیروزه به اندازه وشکل اصلی دانه وقطعه بستگی دارد.در میان اشکال ،دو شکل متداول ومرغوب است ، پیکانی ومسطح ، پیکانی مخروطی است وهرچند برجستگی آن بیشتر واوج آن تندتر باشد مرغوب تر ومطلوب تر است .تراش پیکانی ، مخصوص فیروزه خوش رنگ است چون اگر فیروزه کم رنگ باشد وپیکانی تراشیده شود اوج وبالای آن به واسطه نازکی ،قبول شعاع خارجی می کند وسفید می نماید واز قسمت آن می کاهد .تراش مسطح ،پهن وصاف است وفیروزهایی که نازک باشند مسطح تراشیده می شوند واگر کلفت تر باشند تقریباً بیضی تراشیده می شوند که روی آن حدید دارد وهرچه حدید آن بیشتر باشد مرغوب تر است هنگام تراش سعی می کنند با تراش آنها را به شکل بضی تقریباً مخروطی در اورند که مطلوب ترین تراش برای فیروزه بشمار می آید .
گوینده:پوران حاجتی