جهش تولید | پنج‌شنبه، ۹ بهمن ۱۳۹۹

بیش فعالی در کودکان - show-content

 

 

نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

بیش فعالی در کودکان

بیش فعالی در کودکان


امروزه بسیاری از ماد ران و پد ران از شیطنت بسیار زیاد کود کانشان شکایت د ارند . آنها اظهار می د ارند که فرزند شان مرتب د ر حال حرکت و فعالیت است و نوعی حالت بی قراری و ناآرامی را د ر او مشاهد ه می کنند . برخی از این والد ین از فقد ان تمرکز حواس و ضعف د رسی کود ک نیز صحبت می کنند . آنها علت این فعالیت بیش از اند ازه را نمی د انند و مرتب با تنبیه فرزند شان را مورد سرزنش قرار می د هند . این کود کان گاهی مورد انتقاد بسیار زیاد قرار می گیرند . عد ه ای از پد ر و ماد رها کنترل خود را از د ست می د هند و این کود کان را به شد ت کتک می زنند یا آنها را تهد ید می کنند .

د ر این نوشتار سعی شد ه است پد ید ه بیش فعالی د ر کود کان و راه های برخورد مناسب با این حالت بیان شود .

اختلال بیش فعالی که د ر اغلب موارد با کم توجهی همراه است، معمولاً د ر د وران کود کی بروز می کند . تشخیص این اختلال د ر سنین زیر پنج سال، قد ری مشکل است زیرا امکان د ارد با رفتارهای طبیعی و شیطنت آمیز کود کان اشتباه گرفته شود . با این حال، متخصصان می توانند پیش بینی های لازم را انجام د هند . این اختلال با فعالیت بیش از اند ازه، خرابکاری و آزار رساند ن همراه است.

اختلال بیش فعالی، وضعیتی است که د ر تعد اد ی از کود کان پیش د بستانی و د وران ابتد ایی وجود د ارد . کنترل رفتار این کود کان و جلب توجه آنها سخت است. تخمین زد ه می شود که بین ۳ تا ۵ د رصد بچه ها اختلال بیش فعالی د ارند . بیش فعالی، (ADHD) به عنوان یک ناتوانی د ر یاد گیری محسوب نمی شود بلکه به عنوان ناتوانی فرد ی د ر فعالیت های آموزشی است که منجر می شود د انش آموز خد مات آموزشی خاصی د ریافت کند و د ر طبقه بند ی «آسیب د ید گان سلامتی» قرار می گیرد . ویژگی های اصلی (ADHD): بی توجهی تحرک بیش از حد است. متخصصان، سه زیر مجموعه برای آن به رسمیت شناخته اند ، که عبارتند از:

۱) نوعی که د ر آنها فعالیت بیش از حد و پرتحرکی شایع است.

۲) نوعی که د ر آنها عد م توجه قالب است.

۳) نوع ترکیب یافته از پرتحرکی و عد م توجه.

از د یـگر اختـلالاتـی کـه گـاهـی بـا بیش فعالی همراه هستند ، سند روم تورت، اختلال بی اعتنایی و مخالفت، اختلال رفتاری، افسرد گی و اضطراب و اختلالات د وقطبی بود ن است.

● علائم و نشانه ها

▪ این کود کان به جزئیات د قت نمی کنند و اشتباهات واضحی انجام می د هند .

▪ خیلی ضعیف حروف و کلمات را کنار هـم قـرار می د هند و نوشته های شلوغ و د ر هم و برهمی د ارند .

▪ د ر حفظ تمرکز برای انجام تکالیف مد رسه وکارها مشکل د ارند .

▪ انجام تکالیفی که د وست ند ارند ، اجتناب می کنند و د ر تمام کرد ن تکالیف مد رسه و موارد ی که فعالیت ذهنی می طلبد د رماند ه می شوند .

▪ د ر سازماند هی کارها و فعالیت ها مشکل د ارند .

▪ لوازم و وسایلی که برای انجام تکالیف و کارهایشان لازم است را گم می کنند . (قلم، خود کار و ...)

● نحوه رفتار با کود کان بیش فعال

▪ وقتی د انش آموز مشغول انجام تکالیف یا مطالعه د روس است، باید اجازه د اد ه شود بارها و مرتب جایش را عضو کند .

▪ باید کارهایی که لازمه آن حرکت و از اینجا به آنجا رفتن است، از قبیل پخش کرد ن کاغذها رساند ن پیغام و یا آب د اد ن گیاهان به آنها سپرد ه شود .

▪ از موسیقی به عنوان وسیله ای برای انتقال مطالب استفاد ه شود .

▪ معلمان باید هنگام صحبت با آن ها، لحن صد ای خود را تغییر د هند . گاهی بلند ، گاهی آرام و گاهی معمولی.

▪ باید از د انش آموزان بیش فعال خواسته شود قبل از حل مسائل و به عهد ه گرفتن تکالیف، تصمیم و برنامه خود را برای چگونگی انجام آنها بیان کنند .

● بخش دوم

اجازه د اد ه شود کود کان بیش فعال د ر زمان گوش د اد ن به مطالب با د ستهایشان کارهایی از قبیل تا کرد ن کاغذها، ضربه زد ن به سنگی یا چیزی، بازی با خاک رس، توپ و یا هر چیز د یگر را انجام د هند .

به د انش آموزان بیش فعال فرصت د اد ه شود تا خلاقیت ها و تخیلات خود را بروز د هند تا بتوانند شناخت د قیقی از ابتکار بد ست آورند .

مطابق با مقیاس های آماری و تشخیص اختلال ذهنی (انجمن روانشناسی آمریکا، ۱۹۸۷) برای تشخیص «ADHD» باید حد اقل هشت مورد از موارد زیر د ر کود ک بیش از سن هفت ساله، طی شش ماه یا بیشتر د ید ه شود .

۱) ناآرام و بیقرار باشد .

۲) نتواند سرجایش بنشیند .

۳) خیلی زود و به راحتی آشفته و پریشان شود .

۴) تحمل منتظر بود را ند اشته باشد .

۵) د ر پاسخ د اد ن عجول باشد .

۶) د ر د نبال کرد ن د ستورالعمل ها مشکل د اشته باشد .

۷) د ر حفظ تمرکز مشکل د اشته باشد .

۸) هنوز کاری تمام نشد ه به سراغ کار د یگر برود .

۹) خیلی زیاد و افراطی حرف بزند .

۱۰) وسط حرف د یگران بپرد و یا حرف د یگران را قطع کند .

۱۱) مطالب را خوب گوش نکند .

۱۲) اغلب وسایل مورد نیاز کارهایشان را گم کند .

۱۳) د ر بیشتر اوقات د ست به کارهای خطرناک بزند .

● ایجاد محیط صحیح آموزشی

▪ د انش آموزان د چار نقص توجه را نزد یک میز معلم بنشانید . این د انش آموزان را جلوتر از همه د ر کلاس بنشانید تا بقیه د انش آموزان د ر معرض د ید قرار نگیرند و پشت سر آنها باشند .

▪ د انش آموزان خوب و نمونه کلاس را کنار آنها بنشانید و د انش آموزان زرنگ و آرام را تشویق کنید به صورت د وتایی با د انش آموزان بیش فعال د رس بخوانند و ناظر بر د رس یکد یگر باشند .

▪ از هر چیز که باعث تحریک و پریشانی آنها می شود ، بپرهیزید .

▪ سعی کنید آنها را نزد یک شوفاژ، د ستگاه های تهویه، د ر و پنجره و قسمت های شلوغ ننشانید زیرا آن ها تغییرات را خوب لمس نمی کنند .

▪ کلاس را به شکلی تغییر د هید که کمترین فضای د رسی را د اشته باشد و بگذارید همه د انش آموزان د ر آن شرکت د اشته باشند تا شاگرد ان د چار اختلال کمبود توجه حس نکنند با د یگران فرق د ارند .

▪ والد ین را تشویق کنید تا فضای مناسبی با برنامه های مشخص روزانه، ساعت معین مطالعه و مرور تکالیف انجام شد ه توسط آنها را د ر خانه برقرار کنند . د ر طول تد ریس به د انش آموزان د چار نقص توجه، ارتباط چشم را قطع نکنید .

▪ د رس ها را مختصر و واضح تهیه کنید . مطمئن شوید د انش آموزان قبل از شروع کار د رس را فهمید ه اند .

▪ د ر صورت لزوم، د رس را با روشی مثبت و به آرامی تکرار کنید . کاری کنید که با شما راحت باشند و از شما کمک بگیرند (بیشتر این کود کان تقاضای کمک نمی کنند .) و سپس به تد ریج میزان کمک خود را کاهش د هید . اما به خاطر بسپارید که این کود کان نیاز به کمک بیشتر و طولانی تری نسبت به کود کان عاد ی د ارند . اگر لازم شد بخواهید د فترچه تکالیف روزانه ای نیز د اشته باشند .

۱) مطمئن شوید هر د انش آموز همه تکالیفش را روزانه و به د رستی انجام می د هد . اگر د انش آموزی قاد ر به انجام چنین کاری نبود ، معلم باید به او کمک کند .

۲) د فترچه تکالیف آنها را هر روز امضا کنید . (خانواد ه ها نیز باید آن را امضا کنند )

۳) از د فترچه یاد د اشت برای د اشتن ارتباط روزانه با والد ین نیز استفاد ه کنید .

● بخش سوم

▪ د اد ن تکالیف

هر د فعه فقط یک کار را از آنها بخواهید . مکرراً د ر آنها انگیزه ایجاد کنید و به آنها پند و آگاهی د هید . طرز برخورد و روش شما باید جنبه حمایتی د اشته باشد . با افراد متخصص د ر زمینه های تحصیلی مشورت کنید تا بتوانید قد رت و ضعف هر د انش آموز را تعیین کنید . برنامه های تحصیلی جد اگانه ای ترتیب د هید . مطمئن شوید که د انش آنها را محک می زنید نه گستره د قت آنها را . برای کارهای مشخص وقت اضافه بد هید . این د انش آموزان به آرامی کار می کنند ، به خاطر وقت اضافه مورد نیازشان آنها را جریمه نکنید . به خاطر د اشته باشید این کود کان خیلی زود از هم می پاشند و بی تفاوت می شوند . استرس، فشار وخستگی می تواند کنترل شخصی آنها را برهم بزند و به سمت رفتاری ضعیف و کند سوق د هد .

● بخش چهارم

بررسی نتایج آزمون توکی براساس ارزیابی معلمان، تفاوت معنی داری را بین میانگین های گروه آموزش رفتاری والدین و گروه کنترل در مرحله بعد از درمان نشان نداد، اما نتایج آزمون توکی با توجه به ارزیابی والدین نشان داد که میانگین های گروه آموزش رفتاری والدین و گروه کنترل، تفاوت معنی داری باهم داشتند.

به طور کلی، نتایج تحلیل واریانس مقایسه میانگین های در مرحله پیگیری، نشان دهنده عدم اتفاق نظر معلمان و والدین در مورد تاثیر روش درمانی بر میزان علائم بیش فعالی بود. نتایج تحلیل واریانس با توجه به ارزیابی معلمان از میزان علائم بیش فعالی آزمودنی ها نشان داد که بین میانگین های میزان علائم بیش فعالی گروه های آموزش رفتاری والدین، دارو درمانی و کنترل در مرحله پیگیری تفاوت معنی داری وجود ندارد اما نتایج تحلیل واریانس براساس ارزیابی والدین نشان دهنده تفاوت معنی دار بین میزان علائم بیش فعالی سه گروه در مرحله پیگیری بود.

نتایج آزمون توکی برای مقایسه های دوتایی میانگین های سه گروه در مرحله پیگیری، براساس ارزیابی والدین نشان داد که تفاوت بین میانگین های گروه آموزش رفتاری والدین و گروه کنترل و نیز تفاوت بین میانگین های گروه دارو درمانی و گروه کنترل در سطح معنی دار است، اما بین میانگین های گروه آموزش رفتاری والدین و گروه دارو درمانی تفاوت معنی داری وجود نداشت.

این نتیجه گیری به اضافه نتایج آزمون توکی در مورد تفاوت معنی دار در سطح بین میانگین های گروه آموزش والدین و گروه کنترل از یک طرف و نیز گروه دارو درمانی و گروه کنترل از طرف دیگر نشان داد که هر دو روش آموزش رفتاری والدین و دارودرمانی در مرحله پیگیری، میزان علائم بیش فعالی آزمودنی ها را کاهش داده اند و از طرف دیگر تقریباً به یک اندازه مؤثر بوده اند و تفاوت معنی داری با هم نداشته اند.

● نقش والدین در درمان

والدین می توانند با انجام اقداماتی سازنده، نقش بسزایی در درمان کودکان بیش فعال خود داشته باشند. راهکارهای زیر می تواند برای آن ها مفید باشد:

۱) والدین باید مطمئن باشند که فرزندشان واقعاً نشانه های این اختلال را دارد:

به علاوه تشخیص نهایی توسط متخصص انجام می پذیرد. آگاهی والدینی که افرادی بسیار مضطرب و نگران هستند، ممکن است جنب وجوش های طبیعی فرزند را دلیلی بر بیش فعالی بدانند. بنابراین در قدم اول باید دربارة تشخیص مطمئن شوند و به فرزندان برچسب های نادرست نزنند.

۲) انرژی اضافه این کودکان باید از طریق فعالیت های مثبت از جمله ورزش کردن، مصرف شود. بهتر است آنها را برای بازی به زمین های بزرگ برد و اجازه داد که به فعالیت های لذتبخش بپردازند یا این که روزانه برای پیاده روی آنها را از خانه خارج کرد.

در منزل نیز باید مسئولیت هایی را که نیاز به فعالیت فیزیکی دارد به آن ها سپرد تا به این وسیله انرژی بیش از حد آنان گرفته شود.

البته خوب است گاهی برای انجام این مسئولیت ها جوایزی هم در نظر گرفته شود.

۳) این کودکان را نباید به هیچ وجه کتک زد؛ زیرا ممکن است رفتارهای انتقام جویانه از آنها سر بزند. بهتر است با آن ها مؤدبانه صحبت شود.

البته در برخورد با سایر کودکان نیز داشتن رفتاری مهرآمیز و عاری از خشونت لازم است.

۴) گروهی از مواد غذایی از جمله کاکائو، شکلات، قهوه، نسکافه، نوشابه های رنگی و تنقلات باعث تحریک پذیری می شوند و لازم است تا حد امکان از دادن آنها به بچه ها خودداری شود.



محبوبه حاجی عباس زرباف     
وزارت آموزش و پرورش ایران ( www.rie.ir )